Okuma Defteri aylar önce alıntıladığımız bir cümleye şimdi yeni bir benlikle bakmaktır. Benliğimizin gelişimine köprü kurar.

Bir kitabı kapattıktan sonra ondan geriye ne kaldığını sorduğumuzda, her zaman düzenli bir cevap veremeyiz. Bir karakterin adını unuturken onun bir pencerenin önünde bekleyişini hatırlarız. Olayların sırası karışır ama tek bir cümle günlerce aklımızda kalır.

Okuma defteri, bütün kitabı saklamanın yolu olmak zorunda değildir. Bazen yalnızca bizim o metinle nerede karşılaştığımızı kaydeder. Dikkatimizi çeken yeri, itirazımızı, bir türlü bırakamadığımız soruyu. Defteri kişisel kılan da bu seçiciliktir.

Özetten önce karşılaşma

İlk sayfaya uzun bir özet yazmak yerine tek bir soruyla başlayabiliriz: “Bu kitapta nerede durdum?” Cevap bir olay, bir paragraf ya da bir kelime olabilir. Önemli olan kitabın tamamını temsil etmesi değil, bizim okuma deneyimimizde bir yere dokunmuş olmasıdır.

Kitabın adını, yazarını ve okuduğumuz tarihi not etmek daha sonra geri dönmeyi kolaylaştırır. Bunun yanına bir de kendi cümlemizi ekleyebiliriz. “Bu metni okurken en çok…” diye başlayan, yalnızca bize ait bir cümle. Bir eleştiri yazısının ciddiyetine bürünmeden, o günkü karşılaşmayı kaydetmek yeterlidir.

Alıntının yanına kendi sesini koymak

Altını çizdiğimiz bir cümleyi deftere taşırken sayfa numarasını da yazmak işe yarar. Fakat yalnızca alıntıları biriktirirsek, bir süre sonra bizi o cümleye neyin çektiğini unutabiliriz. Yanına küçük bir açıklama eklemek, kendi sesimize de yer açar.

“Bu cümle bana neyi hatırlattı?” “Burada neden duraksadım?” “Buna katılıyor muyum?” Bu sorulardan biri yeter. Alıntı ile kendi düşüncemizi ayrı tutmak da önemlidir: birinin sözünü aktarırken kaynağını belirtir, kendi yorumumuzu onun yanına yazarız.

İtirazları da deftere almak

Okuma notları yalnızca sevdiğimiz cümlelerden oluşmak zorunda değildir. Bir karakterin kararına kızabilir, anlatıcının bakışına itiraz edebilir, bir sonu ikna edici bulmayabiliriz. Bu anları kaydetmek, metinle kurduğumuz ilişkinin başka bir tarafını gösterir.

İtirazı hemen kesin bir yargıya dönüştürmeden yazmak mümkün: “Bu bölüm bana uzak geldi, çünkü…” Cümlenin devamını kurarken yalnızca kitap hakkında değil, kendi beklentilerimiz hakkında da bir şey fark edebiliriz. Bir süre sonra aynı bölüme döndüğümüzde fikrimiz değişirse, eski notu silmek yerine yenisini yanına ekleyebiliriz.

Bir sayfayı üç küçük yere bölmek

Nereden başlayacağını bilemeyenler için sade bir düzen yeterlidir. Sayfanın bir yerine “Metinde kalan”, bir yerine “Bende kalan”, son kısmına da “Açık kalan soru” yaz. İlk bölüme kısa bir sahne veya cümle, ikinciye kendi karşılığını, üçüncüye de henüz cevaplayamadığın şeyi ekle.

Bu bir zorunluluk ya da her kitapta doldurulacak form değildir. Bazen yalnızca bir bölüm dolacak, bazen bir sayfa resimle veya tek kelimeyle kalacaktır. Kullanışlı bir defter, sahibinin okuma ritmine uyabilen defterdir.

Zaman geçince yeniden okumak

Aynı kitaba aylar sonra döndüğümüzde önceki notlarımız şaşırtıcı gelebilir. O gün baş köşeye aldığımız cümle bugün sıradan görünebilir; daha önce atladığımız bir ayrıntı şimdi bütün metni değiştirebilir. Defter bu değişimi düzeltmez, görünür kılar.

Yeni bir notun tarihini eski notun yanına yazmak, iki okuma arasında küçük bir köprü kurar. Böylece defter yalnızca bitirilen kitapların kaydı olmaktan çıkar; değişen dikkatin, soruların ve bakışın da kaydı olur. Belki bir kitabı tekrar okumak istememizin nedenlerinden biri budur.

Son okuduğun kitaptan tek bir şey saklayacak olsan, bir cümleyi mi, bir sahneyi mi, bir soruyu mu seçerdin?